احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
157
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
دوشنبه 22 مارس 1915 مطابق با نوروز توشقانئيل فن كاردرف شارژهدافر آلمان باتفاق نگارنده براى عرض تبريك حضور شاه شرفياب شديم . شاه نسبت به كاردرف اظهار لطف مخصوص نموده و پرسيد امپراطور كجا تشريف دارند او جواب داد در ميدان جنگ اما از اوضاع ايران مرتبا استعلام مينمايند و جزئيات امور مهم باطلاعشان ميرسد . سهشنبه 23 مارس شارژهدافر و من از مشير الدوله رئيس الوزراء ديدن كرديم در همانساعت عاصم بيك سفير كبير عثمانى و عباسعلى خان شوكت دبير اول سفارت كبرى نيز وارد شدند . چند دقيقه بعد هم شارژهدافر اطريش بما ملحق شد . در ضمن تبريك نوروز مذاكرات سياسى آغاز و سه ساعت و نيم به طول انجاميد . در مقابل نطقهاى پرحرارت نمايندگان دو دولت معظم كه اصرار به تصميم دولت ايران بر عليه متفقين مينمودند و از مظالم حكومت تزار در قفقازيه و حكومت انگليس در هندوستان و ساير مستعمرات داستانها نقل ميكردند مشير الدوله با نهايت خونسردى اظهار داشت كابينه من صلاح ايران را در بيطرفى تشخيص داده و من جز مراعات بيطرفى كامل " Stricte neutralite " و عدهء ديگر بشما نميدهم اولين نقشه من اينستكه روسها را از انزلى و قزوين خارج نمايم بعد داخل مذاكره راجع به تخليه آذربايجان و عربستان از قشون اجانب شوم . بيانات صريح رئيس الوزراء در نظر شارژهدافر آلمان مورد پسند واقع و همان روز به برلن تلگراف كرد بين رجال ايران بيش از هركس مىتوان بمشير الدوله اعتماد داشت چون من او را مردى راستگو و وطنپرست شناختم و اگر وعدهء بدهد حتما وفا خواهد كرد . شنبه 27 مارس 1915 مستشار الدوله وزير داخله اظهار داشت به ماژر ادوال رئيس ژاندارمرى دستور دادهام يكصد و پنجاه نفر ژاندارم از بروجرد به قصر شيرين بفرستد كه از آنجا با سيصد نفر بختيارى بهمراهى پرنس وزيرمختار آلمان بتهران بيايند و در راه محافظ او باشند . يكشنبه 28 مارس 1915 شيخ العراقين حائرى تازه از بغداد وارد و ساعت 7 بعد از ظهر نامه خصوصى كه از طرف مسيو كلاين مأمور فوق العاده آلمان داشت براى كاردرف آورد و در منزل من تسليم كرد و گفت عثمانىها از دوستى آلمان و ايران بيمناك بوده و حسد ميورزند چنان كه مانع شدند كلاين و همراهانش بايران بيايند .